Wereldwijde koraalverbleking, oorzaak en gevolg

XL-Catlin-Seaview-Survey-American-Samoa-5
Foto’s van voor (december 2014, links) en na (februari 2015) koraalverbleking in een rif in Amerikaans-Samoa. Gemaakt door de XL Catlin Seaview Survey (www.globalcoralbleaching.org).  

De afgelopen week kwamen van allerlei media berichten dat het noordelijke deel van het Groot Barrièrerif bij Australië zwaar verbleekt is (meer dan 90%). Verschrikte koraalrifbiologen gaven interviews over de schade die mogelijk is aangericht aan dit UNESCO werelderfgoed. Koraalverbleking kan leiden tot het afsterven van de koralen die het rif met al zijn biodiversiteit in stand houden. Het koraalrif kan zich herstellen, maar dan praten we over een proces van tientallen jaren. De media probeerden kort uit te leggen wat koraalverbleking is, maar het bleef voornamelijk bij alleen het melden dat de verbleking gaande was. Er werd niet ingegaan op de oorzaken en verstrekkende gevolgen van de koraalverbleking die op dit moment niet alleen in Australië, maar door de hele Stille en Indische Oceanen en het Caribische gebied plaatsvindt . Maar wat is koraalverbleking en hoe wordt dit veroorzaakt? En wat zijn de gevolgen van verbleekte riffen?

Oorzaken

Koraalriffen zijn hotspots van biologische activiteit wat mogelijk gemaakt wordt door de harde koralen die de complexe driedimensionale rifstructuur bouwen als skelet. Het bouwen van dit skelet is topsport voor de koralen, maar ze kunnen dit volhouden doordat ze samenleven met algen in hun weefsels die de tropische zonneschijn gebruiken voor de productie van suikers door fotosynthese. Deze voedingsstoffen delen de algen met hun koraalgastheer die daardoor voldoende energie heeft om hard aan zijn skelet te bouwen. Net als bij topsport zitten de koralen en hun algen aan de toppen van hun kunnen. Als het water waar ze in leven nu te lang te warm is, dan beginnen de algen schadelijke stoffen te maken die het koraal stresseren. Op dat moment gooit het koraal de kleurrijke algen eruit en blijft het verbleekt achter zonder zijn primaire energiebron. Als het water op tijd afkoelt, dan kan het koraal nieuwe algen opnemen en verder leven. Het komt echter steeds vaker voor dat het te lang te warm blijft. Dan verzwakken de koralen en sterven ze in groten getale af, iets waar de volledige koraalrifgemeenschap zwaar onder lijdt.

De afgelopen jaren zijn de oceanen langzaam aan het opwarmen door klimaatverandering. Koralen wonen in de warme topische delen van de oceanen en een kleine opwarming van de maximale temperaturen in de heetste maanden van het jaar kan deze topsporters al overbelasten. De afgelopen decennia zien we steeds vaker koraalverblekingen gebeuren met de grootste wereldwijde verblekingen in 1998 en 2010. Op dit moment vindt de derde wereldwijde verbleking plaats. Alle drie de keren hingen deze wereldwijde gebeurtenissen samen met het El Niño verschijnsel. Dit verschijnsel komt eens in de drie tot zeven jaar voor en kan wereldwijd tot grote gevolgen leiden doordat lokale klimaten tijdelijk veranderen. De wateren rond veel koraalriffen worden dan gedurende de heetste maanden van het jaar nog een paar graden warmer waardoor de verblekingen veel erger zijn dan in de omliggende jaren. Dit geeft ons nu al zicht op wat er waarschijnlijk jaarlijks met koraalriffen gaat gebeuren als de opwarming van het klimaat niet afgeremd wordt.

Gevolgen

Zelfs als veel koralen op een koraalrif afsterven, dan kan het zich in de volgende jaren herstellen door het groeien van de overgebleven koralen en de instroom van koraallarven die zich op de vrijgekomen ruimte wortelen. Als echter in de nabije toekomst verblekingen vaker gaan gebeuren doordat de zeeën verder opwarmen, dan krijgen de koraalriffen niet meer de kans om zich te herstellen. Dit leidt dan tot afbraak van het koraalrif met zijn driedimensionale structuur met grote gevolgen. Het veelvuldig onderzochte Groot Barrièrerif met zijn beschermde status  staat nu in de spotlight, maar koraalriffen wereldwijd lopen op dit moment grote schade op. Hoe erg dit zal zijn moeten we in de komende tijd gaan bepalen, maar het is zeker dat wat nu gebeurt een groot effect zal hebben in de komende jaren.

Als wij in Noordwest-Europa de beelden vanuit Australië voorbij zien komen, dan vinden veel mensen dat natuurlijk erg. Koraalriffen zijn kleurrijke gebieden vol leuke Nemo’s en andere visjes en heerlijk om op vakantie naar te snorkelen en te duiken. Voor veel mensen ter wereld gaat het belang van koraalriffen echter veel verder. Koraalriffen komen veel voor in tropische zones met een arme bevolking (bijvoorbeeld Zuidoost-Azië, Oost-Afrika, Oceanië). Miljoenen mensen wonen aan deze kusten en deze mensen zijn zwaar afhankelijk van koraalriffen voor hun inkomen en voedselvoorziening. Koraalriffen kunnen in deze behoefte voorzien doordat ze zo’n hotspot van leven zijn. Als de hoge activiteit instort doordat de basis van koralen weg is, dan valt er voor de mensen niet meer te vissen voor hun inkomen, of nog erger, voor de eiwitten uit vis of schaaldieren die ze dagelijks nodig hebben en niet ergens anders vandaan kunnen halen. Koraalrifwetenschappers zijn op zoek naar beschermings- en herstelmaatregelen door bijvoorbeeld koralen met algen die beter tegen langdurige hitte kunnen uit te zetten op koraalriffen, maar de huidige opties zijn niet in staat om de wereldwijde schade door verbleking te voorkomen of te verminderen.

Op deze manier zien we dus hoe klimaatverandering ervoor kan zorgen dat het levensonderhoud en zelfs de voedselvoorziening van miljoenen mensen bedreigd worden. De topsportkoralen die essentieel zijn om de koraalriffen in stand te houden zijn de spreekwoordelijke kanarie in de koolmijn voor de gevolgen die ecosystemen wereldwijd gaan ondervinden als de opwarming door klimaatverandering niet afgeremd wordt. De klimaatafspraken van vorig jaar in Parijs waar al die regeringsleiders zo vol van waren leiden ons al naar een absolute bovengrens van wat de koralen van de wereld gemiddeld aankunnen qua opwarming in de komende decennia. Als deze afspraken in de komende jaren afgezwakt worden door compromissen, dan is het goed mogelijk dat de koraalriffen wereldwijd verdwenen zijn in 2040 met alle gevolgen van dien voor de lokale bevolking die van de riffen afhankelijk is.